Bij de workshops sollicitatievaardigheden ga ik in op onder meer competenties.  En vaak geven mensen perfectionisme aan als een competentie. Sommigen vinden het een goede eigenschap en eigenlijk ook wel een norm om perfectie na te streven. Anderen zien het als een belemmering en hebben er (regelmatig) last van. Want perfectionisme kan veel stress veroorzaken. Het kost tijd en energie om perfectie te bereiken. En dan nog de stress als het je een negatief oordeel of afwijzing oplevert van anderen. Herken jij jezelf in degene die er soms ook echt stress door voelt? Lees dan vooral verder.

Bedenk wel dat je gedrag niet zomaar verandert. Het is misschien al jarenlang je gewoonte om perfectie na te streven en dat verandert niet zomaar. Het vereist wilskracht en doorzettingsvermogen. Vallen en weer opstaan. Maar de aanzet is gegeven!

Perfectionisme bestaat niet. Niets is namelijk echt perfect, maar kan perfect zijn in iemands ogen. Want voor een ander valt er nog heel wat of in ieder geval wel iets aan te verbeteren. Iets perfect vinden is dus een waardeoordeel. En omdat we als mens nu eenmaal allemaal uniek zijn, kijken we ook met andere ogen naar dingen of belevingen. Ook cultuur en religie kunnen daar een rol in spelen. En je levenservaring en leeftijd. En nog veel meer zaken. 

Perfectie bestaat wel als je de dingen neemt zoals ze zijn. Met al het goede maar ook als je voor jezelf uitmaakt dat fouten en tegenslagen erbij horen. Als je sterk genoeg bent om het oordeel van een ander het oordeel van die ander kan laten zijn. En dat niet meteen op jezelf betrekt. Dus haal opgelucht adem; perfectie nastreven is het nastreven van een illusie.

Een voorbeeld voor je loopbaan. Je hebt voor de projectgroep waarin je zit een presentatie gemaakt. De presentatie wordt door jou gegeven aan het management om hen te informeren over de status van het project en de tussentijdse resultaten. Er is een kleine budgetoverschrijding maar die is onderbouwd met argumenten. En dan komt de dag van de presentatie. Je start met trots en verve, maar krijgt bij slide 3 al de eerste opmerkingen en vragen van de directeur. En dat gaat zo door tot je bij je laatste slide aankomt. Dacht jij met andere teamleden een project perfect uit te voeren, komt het management opeens met allerlei kritiek. Aan het eind van de presentatie zou je het liefst het bijltje erbij neergooien. Het is goed om te bedenken en te vragen waar de kritiek vandaan komt. Is er iets niet goed gegaan met de communicatie? Was de opdracht aan het begin duidelijk genoeg? Had je alle benodigde informatie en zijn er tussentijds zaken gewijzigd die je niet kon weten?  Fouten bestaan dus eigenlijk niet; wel leermomenten!

Jij bent niet de dingen die je doet. Perfectionisten hebben de neiging om de fout die ze maken direct op zichzelf te betrekken. Je maakt bijvoorbeeld een fout op het werk, maar dat betekent niet dat jij een nietsnut of mislukking bent. Het is je niet gelukt om een Ikeakast in elkaar te zetten, maar dat betekent niet dat je een sukkel bent omdat de rest van de wereld het wel lijkt te kunnen. 

Een voorbeeld voor je loopbaan.Je neemt maandelijks deel aan een teamoverleg. Je teamleider behandelt de onderwerpen in een hoog tempo laat vooral diegenen aan het woord die altijd wel praten of een reactie paraat hebben. Zelf zeg je niet zoveel tijdens het overleg. Allereerst omdat je graag nadenkt over zaken, niet direct allerlei ideeën hebt maar meestal achteraf. Als je weer in de auto naar huis zit, of in het weekend tijdens het grasmaaien. En eigenlijk durf je ook niet zo goed. Je vindt jezelf namelijk tamelijk dom dat je niet zo vlot en snel reageert. En wat meer tijd nodig hebt om een reactie te formuleren.

Je weet van jezelf dat je introvert bent. In een groep niet zo makkelijk op de voorgrond treedt. En dat je graag liever wat langer ‘kauwt’ op zaken om tot een goede afweging te komen. En dat jouw oplossing uiteindelijk wel opgevolgd wordt (nadat de eerste twee pogingen zijn gestrand omdat ze niet doordacht genoeg waren). Ofwel, oordeel niet over jezelf in negatieve termen omdat je het anders doet dan anderen. 

Alles of niets.En dat alles kunnen perfectionisten enorm maken. Niet zomaar een project om een onderdeel aan te pakken, nee we doen direct alles. En als dat niet kan, dan maar niks. Want wat stel je voor als je niet iets groots kunt neerzetten. Dat alles of niets principe kan tot het volgende leiden; Je begint aan een enorme uitdaging en raakt al vrij snel ontmoedigd omdat je het bijna niet meer overziet. Of je krijgt te maken met tegenslag. En dus besluit je er maar helemaal mee te stoppen ‘want je kunt toch niks”. En vervolgens kom je niet meer in actie. Tja, dan gebeurt er nog maar weinig in de wereld. Bedenk dat veranderingen of klussen worden geklaard omdat mensen ze in kleine stappen doen en tegenslagen voor lief nemen. 

Een voorbeeld voor je loopbaan; Je begint in een nieuwe baan. En je vindt zelf dat je toch eigenlijk gelijk mee moet kunnen draaien. Want dat wordt verwacht van je. Althans, dat is jouw aanname. Maar geef jezelf de tijd. Neem het voor lief dat je na een week iemand tegenkomt en denkt: met jou heb ik kennis gemaakt maar ik heb geen idee meer hoe je heet en wat je ook alweer doet”. Die ander weet natuurlijk wel jouw naam; die heeft alleen kennis gemaakt met jou vorige week. En jij hebt nog 34 andere mensen de hand geschud. Dus leg je erbij neer en vraag gewoon opnieuw naar de naam. En vraag gerust aan je directe collega na 1,5 maand waar je ook alweer bepaalde informatie kunt vinden. Iedereen die start in een nieuwe baan, zou zichzelf 3 maanden moet gunnen om goed wegwijs te raken in de functie en organisatie!

Tot slot. Vul perfectie anders in.Want zelf heb je ook al lang de ervaring dat jouw streven naar perfectie ontzettend veel tijd en energie en misschien zelfs wel geld kost. Je kunt ervoor kiezen om perfectie met al haar onvolkomenheden na te streven. Dat betekent dat je genoegen neemt met het optimaal haalbare. Dat je niet meer alles inzet voor een perfect eindresultaat, maar de weg daar naartoe echt beleeft. Dat je leert van je ervaringen en geniet van wat je doet en meemaakt.

Een voorbeeld voor je loopbaan; Je bent docent Aardrijkskunde en gepassioneerd over jouw vakgebied. Je geeft les en bereid je daar elke keer weer goed op voor. Elk jaar ken je binnen een week alle namen van nieuwe leerlingen. Jij bedenkt de nieuwe veldexcursies. En maakt extra lesmateriaal door de actualiteit te verwerken in de onderwerpen. En maken je collega’s daar graag gebruik van! Maar je voelt je ook zo moe.  Want je maakt veel extra uren in avonden en weekenden. Heb je zorgen over leerlingen waar het niet goed mee gaat. En frustreert gemopper bij de fietsexcursie omdat er onvoldoende vrijetijd zou zijn voor een bezoek aan de McDonalds. Alsof dat nu het belangrijkste is op de wereld. 

Het lijkt soms of je alleen commentaar krijgt. En vergeet je die leerling die je vertelt dat Aardrijkskunde voor haar het mooiste vak op de wereld is. En zeggen je collega’s nauwelijks meer dank je wel terwijl jij ze voorziet van actueel lesmateriaal. Eigenlijk wil je en zoek je waardering voor al die moeite die jij stopt in je werk. Die je niet krijgt omdat anderen niet jouw inzet zien. Ofwel, jouw status is; uitgeput, alles is negatief en kost energie, het plezier is allang weg. Als je voor jezelf besluit terug te gaan naar de basis, kun je al heel veel keren. Zeg eens nee. Nee tegen je collega’s en nee tegen jezelf. Leg de verantwoordelijkheid voor niksdoeners en mopperaars onder je leerlingen bij hen. Herhaal gewoon de excursies van vorig jaar. En vertrouw op jezelf dat je ook zonder lesvoorbereiding een prima les kunt geven! Zo vindt je energie en rust terug!